ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, 27 Ocak 2020 Pazartesi günü Beyaz Saray’da gerçekleştirdikleri kritik görüşmede, tartışmalı “Yüzyılın Anlaşması” olarak adlandırılan Ortadoğu barış planını masaya yatırdı. Planın detaylarının açıklanacağı ve bölgedeki siyasi dinamikleri değiştirmesi beklenen bu zirve, hem İsrail’deki seçim öncesi döneme denk gelmesi hem de Filistin tarafının şiddetli itirazlarıyla gündeme oturdu.
Toplantı öncesinde basına açıklamalarda bulunan Trump, Ortadoğu’da barışa ulaşmak için “büyük bir adım” atacaklarını belirtirken, İsrail Başbakanı Netanyahu da Trump’a “liderliği ve tarihi desteği” için teşekkür etti. Görüşmenin ana odağını, İsrail-Filistin ihtilafına kalıcı bir çözüm bulmayı hedefleyen barış planı oluşturdu. Planın, sınırların belirlenmesi, Kudüs’ün statüsü, mülteciler sorunu ve güvenlik gibi hassas konulara değinmesi bekleniyor.
Beyaz Saray’da Kritik Görüşme
Washington’daki zirve, ABD’nin 2017’de Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanıması ve ardından ABD Büyükelçiliği’ni Tel Aviv’den Kudüs’e taşıması, ayrıca 2019’da Golan Tepeleri üzerinde İsrail egemenliğini tanıması gibi adımların ardından geldi. Bu tek taraflı kararlar, Filistin yönetiminin ABD’yi arabulucu rolünden diskalifiye ettiğini ve barış sürecinin sekteye uğradığını belirtmesine yol açmıştı.
Kimler Katıldı?
- ABD Başkanı: Donald Trump
- İsrail Başbakanı: Binyamin Netanyahu
- Ayrıca: İsrail’deki ana muhalefet lideri Benny Gantz da plan hakkında bilgi almak üzere ayrı ayrı Trump ile görüşmeler yaptı.
- Duyuruya Katılanlar: Umman, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn büyükelçileri de Beyaz Saray’daki plan duyuru törenine katılarak bölgedeki bazı Arap ülkelerinin ABD’nin girişimine olan desteğini sergiledi.
‘Yüzyılın Anlaşması’: Detaylar ve Tepkiler
Trump yönetimi tarafından “tarihi bir fırsat” olarak nitelendirilen plan, iki tarafın da faydasına olacağı vurgusuyla tanıtılıyor. Ancak Filistin tarafı, planın İsrail yanlısı olduğunu ve Filistin haklarını göz ardı ettiğini ileri sürerek başından itibaren şiddetle reddediyor. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, planı “yüzyılın komplosu” olarak nitelendirmiş ve ABD’nin arabuluculuk rolünü tamamen kaybettiğini belirtmişti.
Planın açıklanma zamanlaması da dikkat çekici. İsrail’de 2 Mart’ta yapılacak erken genel seçimler öncesine denk gelmesi, Netanyahu için siyasi bir koz olarak yorumlanıyor. Netanyahu, Trump’ın bu “cesur” adımının sadece İsrail için değil, tüm bölge için önemli olduğunu ve İran’ın bölgesel tehdidi karşısında ABD ile İsrail’in ortak duruşunu güçlendirdiğini ifade etti.
Filistin’den Sert Ret
Filistin yönetimi, herhangi bir ABD barış planını kabul etmeyeceğini defalarca dile getirdi. Kudüs’ün statüsü, yerleşim birimleri ve mültecilerin geri dönüş hakkı gibi temel konularda Filistin tarafının kırmızı çizgileri bulunuyor. Filistinli yetkililer, planın Filistin devleti kurma umutlarını baltaladığını ve İsrail’in işgalini meşrulaştırmayı amaçladığını savunuyor.
Trump ve Netanyahu’nun bir araya gelmesiyle şekillenen bu gelişme, Ortadoğu’daki barış çabalarını ve bölgesel dengeleri yeniden tartışmaya açarken, Filistin tarafının güçlü muhalefeti, planın uygulanabilirliği konusunda ciddi soru işaretleri doğuruyor.